Powiem Wam szczerze, mam wrodzony talent do zaczynania serii od złej strony. Z twórczością Anety Jadowskiej osadzoną w Ustce było podobnie – najpierw poznałam „Gracje z Ustki„, a dopiero potem zorientowałam się, że chronologicznie powinnam była zacząć od rodu Garstek. Ale wiecie co?
Wcale mi to nie zepsuło zabawy! Wręcz przeciwnie, powrót do początków tej historii był jak spotkanie ze starymi znajomymi. Dziś bierzemy na tapetę „Trupa na plaży i inne sekrety rodzinne”. Książkę, która udowadnia, że polskie morze kryje w sobie znacznie więcej tajemnic niż tylko to, z czego robią rybę w nadmorskich smażalniach. Zaparzcie sobie coś dobrego i jedziemy nad Bałtyk!
Garstka z Ustki: Wakacje z dreszczykiem (i denatem)
Jadowska nie bawi się w przydługie, usypiające ekspozycje. Zaczyna z wysokiego C – dosłownie w pierwszym rozdziale dostajemy trupa. Wyobraźcie sobie: Magda Garstka, główna bohaterka, idzie o świcie na plażę. Teoretycznie trenuje do półmaratonu, który obiecała przebiec z dziarsko odzyskującą młodość babcią (w praktyce: Magda unika biegania jak ognia i kompletnie nie ma pojęcia, jak wyznać to entuzjastycznej staruszce). Zamiast życiowej formy, dziewczyna znajduje na zwłoki.
A że denat okazuje się niespodziewanym gościem ich rodzinnego pensjonatu, nasza bystra, świeżo upieczona absolwentka odpala w sobie tryb detektywa-amatora. Do tego dochodzi genialnie odmalowany klimat samej Ustki. Autorka tak soczyście i plastycznie pisze o tym miasteczku, że czytając, niemal czułam na twarzy morską bryzę. To nie jest tylko tekturowa scenografia do morderstwa – Ustka żyje, oddycha i jest pełnoprawnym bohaterem tej powieści.
Rodzina, z którą najlepiej chowa się zwłoki
Kto kradnie show? Zdecydowanie ród Garstków. To rodzina mocno poturbowana przez los, z solidnymi policyjnymi tradycjami, ale tak potwornie zżyta, że bez mrugnięcia okiem pomogliby sobie w morderstwie doskonałym. Absolutnie rozłożył mnie na łopatki początkowy dialog Magdy z wujkiem-policjantem tuż po znalezieniu ciała. Wujek odbiera telefon i ze stoickim spokojem pyta, czy Magda dzwoni do niego jako do wujka (bo potrzebuje pomocy w pozbyciu się zwłok), czy jako do gliniarza (żeby zgłosić zbrodnię). Ta jedna, krótka wymiana zdań mówi o ich relacjach więcej niż pięć stron suchych opisów! A jest takich scenek o wiele więcej.
Magda to dziewczyna z krwi i kości – sympatyczna, naturalna, z uroczo wybujałą wyobraźnią. Ale to babcia i jej sekrety napędzają drugą oś fabuły. Dlaczego po śmierci ojca Magdy babcia nie walczyła o nią w sądzie i oddała ją ciotce, a teraz, po latach, nagle zaprasza nad morze? Rodzinne tajemnice, dziwne zniknięcia starszej pani i mocno przewrażliwione pracownice pensjonatu sprawiają, że intryga gęstnieje z każdym rozdziałem. A czasem pod ręką przyda się nawet gaśnica.
Kryminalny (nie)debiut
Wydawcy lubią reklamować ten tytuł jako kryminalny debiut autorki. I jasne, teoretycznie to jej pierwszy obyczajowy kryminał w duchu cozy mystery. Ale umówmy się – każdy, kto czytał heksalogię o Dorze Wilk, doskonale wie, że Jadowska ma policyjne procedury, budowanie śledztwa i pisanie trzymających w napięciu scen w małym palcu. Brak elementów nadprzyrodzonych wcale jej nie spowalnia. Pióro jest niezwykle lekkie, dialogi iskrzą naturalnym humorem, a strony dosłownie przewracają się same.
Co jednak najważniejsze – i tu chylę czoła przed autorką – pod płaszczykiem nadmorskiej zagadki przemycono tu naprawdę konkretny ciężar gatunkowy. Jadowska niezwykle trafnie i z wielką empatią portretuje problem przemocy domowej. Nie moralizuje, ale pokazuje, jak w obliczu dramatu rodzi się prawdziwe, kobiece siostrzeństwo. To motyw, za który tak bardzo pokochałam późniejsze Gracje.
Co zazgrzytało na plaży?
Żeby nie było tak całkowicie lukrowano, mam jeden drobny zgrzyt. Jak to w nurcie cozy mystery często bywa, żeby detektyw-amator mógł zabłysnąć, oficjalne śledztwo musi złapać lekką zadyszkę. Momentami profesjonalna policja (w tym wujek Magdy) wydaje się odrobinę zbyt bierna, wyraźnie ustępując pola bystrej dwudziestoparolatce. Jeśli szukacie mrocznego, hiperrealistycznego thrillera, w którym technicy kryminalistyczni przez pięćdziesiąt stron badają włókno z dywanu – to nie ten adres. Tutaj śledztwo ma uroczy vibe w stylu „Nagle trup”, co dla ortodoksyjnych fanów mocnych kryminałów może być wadą, ale w ramach tego konkretnego gatunku sprawdza się bez zarzutu.
Dla kogo to jest?
„Trup na plaży i inne sekrety rodzinne” to książkowy odpowiednik idealnego urlopu nad Bałtykiem – jest trochę rześkiego wiatru, dużo ciepła i odrobina mrocznych tajemnic wyrzuconych przez morskie fale. Aneta Jadowska fenomenalnie zbalansowała urokliwą komedię kryminalną z obyczajówką.
Dla kogo? Zdecydowanie dla fanów nurtu cozy mystery i wielbicieli klimatycznych, małych miasteczek (jeśli lubicie sposób, w jaki Kasia Berenika Miszczuk buduje lokalne społeczności, tu poczujecie się jak w domu!). To także świetna rzecz dla każdego, kto szuka w literaturze silnych, wspierających się kobiet i niegłupiej rozrywki.
Pakujcie walizki i ruszajcie do Ustki. Ja na pewno zostaję z rodziną Garstek na dłużej, bo czuję, że Magda jeszcze nie raz wpadnie w kłopoty!