Kiedy w trzecim tomie Ida i Kruchy wreszcie pokonali Pieśniarza, a my dostaliśmy ten upragniony, choć dramatyczny pocałunek w kapliczce, wydawało się, że najgorsze już za nimi. Nic bardziej mylnego. Świat u Raduchowskiej zawsze upomina się o swoje, a rachunek za uratowanie rzeczywistości okazuje się absolutnie druzgocący. Powiem Wam szczerze, do czwartego tomu, czyli „Siewcy Koszmarów”, podchodziłam z niemałym niepokojem, ale to, co zaserwowała nam autorka, po prostu łamie serce na drobne kawałki. Zaparzcie sobie coś mocnego, bo wkraczamy w najgłębszą ciemność, z której bardzo trudno się otrząsnąć.
Siewcy Koszmarów. Koszmar na jawie
Zwycięstwo nad demonem ma posmak popiołu. Kruchy nie żyje, a Ida zostaje z tym wszystkim zupełnie sama. I to dosłownie sama, bo nikt – nawet po dokładnym przeczesaniu jej pamięci przez zwierzchników – nie wierzy w to, że nigdy nie współpracowała z Demonem Luster. Wydział Ochrony Nadnaturalnej robi z niej kozła ofiarnego, zrzucając na jej barki winę za całą apokalipsę Pieśniarza i śmierć tych, którzy dla sprawy poświęcili wszystko. Osaczona, inwigilowana i zawieszona w obowiązkach dziewczyna zapada się w sobie. Gęsta, przytłaczająca atmosfera wylewa się z każdej strony powieści. Ida wlewa w siebie niebezpieczne dawki proszku sennego, balansując na krawędzi, byle tylko nic nie czuć i ostatecznie przekroczyć rzekę umarłych.
Raduchowska serwuje nam tu genialny motyw przypominający rasową „Incepcję” – koszmary stają się realne, jawa miesza się ze snem, a my, razem z bohaterami, totalnie gubimy się w tym, co jest prawdziwe. Dostajemy świetną zmianę perspektywy i potężny zwrot akcji, który każe nam kwestionować zasady tego świata. Kto tu tak naprawdę umarł? Czy to Kruchy pożegnał się z życiem, czy może to Ida nie żyje i została pośmiertnie oskarżona o najgorsze zbrodnie, a Kostek stara się teraz oczyścić jej imię? Ta potężna dezorientacja sprawia, że całkowicie wsiąkamy w fabułę.
Kruchy, Ida i spółka
To właśnie postacie niosą na swoich barkach cały emocjonalny ciężar tej opowieści. Ida jest w stanie tak głębokiej apatii, że niektórzy biorą to za wyrachowanie. A ona po prostu się otępia, kusząc los z każdą kolejną dawką leków. Z tej mrocznej otchłani próbuje ją wyciągnąć Tomasz Smoczyński, który kradnie tu mnóstwo scen. To człowiek, który przespał koniec świata (bo Ida profilaktycznie go uśpiła), nie ma pojęcia o mechanizmach magii, a jednak jako jedyny zdaje się dostrzegać pełną skalę tragedii. Jego poczucie winy, chęć ocalenia Idy przed samotnością i to szczere pragnienie, by to on zginął zamiast Kruchego, to przepięknie poprowadzony wątek.
Z drugiej strony barykady mamy Rudą. O rety, jak ja doskonale rozumiem jej ból, ale w tym tomie bywa potwornie irytująca. Lojalna wobec utraconego przyjaciela, ale uparta jak osioł, nie potrafi zaakceptować faktów nawet wtedy, gdy ma je przed samym nosem, i bezlitośnie wylewa swoją nienawiść na Idę. Intryguje też Kornelia Kwiatuszek – dziewczyna, która pod maską niewinnej sekretareczki skrywa potężną sieć kontaktów. Ida paranoicznie zakłada, że Kwiatuszek planuje na niej bezwzględną zemstę, co tylko nakręca spiralę strachu. Całość jednak napędza ta nieszczęśliwa miłość Kostka i Idy – dwojga ludzi, którzy podświadomie walczą o siebie nawzajem w koszmarze, z którego pozornie nie ma wyjścia.
Siewcy Koszmarów. Czyli co z czym się je?
Powrót do twórczości Martyny Raduchowskiej wymagał ode mnie chwili adaptacji. Przyznaję, zapomniałam, jak bardzo kwiecistym i bogatym językiem operuje autorka. Początkowo złapałam lekkiego „laga mózgu” i musiałam przeczytać pierwsze strony od nowa, żeby wbić się w ten specyficzny rytm. Gdy już jednak złapiecie ten flow, nie będziecie mogli się oderwać. Zauważyłam tu znacznie więcej opisów stawiających na emocje postaci i wgryzanie się w psychologię.
Co więcej, autorka robi tu rzecz absolutnie mistrzowską dla fanów całego uniwersum – wplata rewelacyjne nawiązania do opowiadań z „Maszkarady”! Długo na to czekałam, zastanawiając się, czy te zbiory kiedykolwiek mocniej zazębią się z główną osią fabularną. Tutaj każdy, nawet najmniejszy puzzel i każda zarzucona wcześniej nić znajdują swoje idealne miejsce. To czysta czytelnicza satysfakcja.
Dziegć w Beczce Miodu
Jeśli miałabym na siłę szukać słabszych punktów, wskazałabym na sam próg wejścia. Kwiecisty styl autorki połączony ze zdezorientowaną narracją w pierwszych rozdziałach wymaga mocnego skupienia. Dodatkowo nieustępliwość niektórych bohaterów wobec Idy, zwłaszcza absurdalny upór Rudej, bywa tak intensywna, że momentami wywołuje autentyczną złość na postacie – choć z punktu widzenia psychologii tłumu szukającego winnego, jest to niestety bardzo wiarygodne.
To bez wątpienia najcięższa, najbardziej mroczna część cyklu. Ten tom przypomina spoglądanie w „Jądro ciemności” – jeśli patrzysz w mrok zbyt długo, mrok zaczyna patrzeć w ciebie. To opowieść o potwornej traumie, stracie i przeprawie przez piekło własnego umysłu, przeznaczona dla lojalnych czytelników serii, którzy są gotowi na emocjonalny walec. Raduchowska udowadnia, że urban fantasy potrafi unieść ogromny ciężar psychologiczny i robi to z chirurgiczną precyzją. Zastanawia mnie tylko jedno – czy Waszym zdaniem w literaturze fantastycznej potrzebujemy tak bolesnego nurkowania w traumę bohaterów, czy może wolelibyście, aby magia sprawniej leczyła ich rany?