Powiem Wam szczerze, po zawodzie, jaki zafundowała mi pierwsza część serii Miki Modrzyńskiej „Welesówna”, miałam cichą, naiwną nadzieję, że kontynuacja wyciągnie wnioski z błędów poprzedniczki. Niestety, powrót do Brzóski przypomina wejście do tego samego, mętnego bajorka, tylko tym razem woda jest jeszcze bardziej absurdalna. Jeśli myśleliście, że w pierwszej odsłonie logika szwankowała, zapnijcie pasy. Drugi tom udowadnia, że kiedy autorka całkowicie gubi kompas, bohaterowie zaczynają tańczyć w rytm bardzo kiepskiej muzyki, a mitologia staje się zaledwie wyblakłą naklejką na zeszycie.
Odwrócenie ról i absurdalne powroty
Fabuła rzuca nas z powrotem w wir małomiasteczkowych problemów, serwując na start potężne uno reverse card. O ile w poprzednim tomie to Witek wciągał Ted w konszachty z mrocznym bóstwem, teraz to nasza główna bohaterka musi niańczyć dorosłego faceta, który przechodzi bliżej nieokreślony kryzys wiary. Rozumiecie ten paradoks?
Zaledwie osiemnastoletnia dziewczyna staje się samozwańczą psychoterapeutką dla dorosłych mężczyzn i demonów, biorąc na swoje barki całkowitą odpowiedzialność za ich stany emocjonalne, co jest zabiegiem potwornie nienaturalnym. Chociaż biorąc pod uwagę, że demony często zachowują się jak 5latki z ADHD bez instyntku samozachowawczego (albo jak po udarze) to opieka im się przyda.
W międzyczasie na scenę wraca wikary, który w pierwszej części utopił swoją ukochaną. Jego motywacja to prawdziwy scenariuszowy koszmar. On prawdopodobnie przyczynił się do jej śmierci, laska w wersji rusałki próbuje go utopić, a ten jeszcze wraca jako napędzony żądzą mordu antagonista z wielkim powołaniem, bo nagle uświadomił sobie, że ją kochał. Powiem szczerze, że cały czas czekałam na to, że okaże się pod jakimś urokiem albo niestabilny psychicznie, ale nie. W teorii miał wszystko w główce na miejscu.
Skąd ten człowiek, który w temacie demonologii był dotąd kompletnie zielony, czerpie nagle tak dogłębną wiedzę o potworach? Skąd wziął magiczny sztylet z fulgurytu, który przecież nie leży w standardowym niezbędniku kościelnego egzorcysty? Wyjaśnienie to spojler, więc nic nie powiem, ale ono i tak się nie klei. To trochę jak mieć uczulenie na orzeszki, a kupić sobie Snickersa.
Cała ta mroczna intryga, wzbogacona o poszukiwania zaginionych rusałek na zlecenie Wodnika, sypie się jak domek z kart, gdy autorka postanawia zarżnąć napięcie wielkiego finału.
Wyobraźcie sobie: budowanie grozy przez trzysta stron tylko po to, by kluczowe tajemnice odkrywać w najgorszym możliwym timingu – co całkowicie rujnuje mroczny klimat i sprawia, że cały dramatyzm ulatuje w ułamku sekundy. Rozumiem, że to miał być oddech przed wielkim finałem. Tak się robi, aby nie zmęczyć odbiorcy, ale moment oddechu – rozluźnienia napięcia zwykle przeprowadza sie tak, aby nie zniszczyć klimatu. A ten fragment na cmentarzu po prostu wybija.
Weselówna. Przedszkole dla dorosłych i galeria dziwaków
Bohaterowie drugoplanowi, tacy jak Wodnik czy matka Tosi albo babcia Witka, wciąż mają w sobie o wiele więcej charakteru niż nasza protagonistka, a Ted… cóż, powiem brutalnie: jej głupota rośnie wprost proporcjonalnie do przeczytanych stron. Dziewczyna podejmuje decyzje, od których opadają ręce. Z pełną premedytacją idzie w paszczę lwa i wycisza telefon, żeby nikt jej nie przeszkadzał. I to jeszcze dziewczyna wpadła na taki pomysł!
To porównywalne do tego, że wracasz do domu sama i ktoś za tobą idzie od dobrych kilkunastu minut. Piszesz do kumpeli/rodzica/kogokolwiek, że ktoś cię śledzi i się boisz, a ty ni z gruszki ni z pietruszki wyłączasz po tej wiadomości telefon…
Zgubienie cennego, magicznego sztyletu w ogóle nie skłania jej do refleksji… Wie, że Witek ma większe doświadczenie, słyszy jego ostrzeżenia, a i tak robi po swojemu, po czym dostaje zasłużony opiernicz, gdy sprawy sie sypią.
Najbardziej jednak boli jej powiązana z Witkiem relacja romantyczna. Uczucie między uczennicą a dwudziestoczteroletnim nauczycielem wciąż krzyczy potężnym „EWWW”. Co gorsza, cała wieś – w tym dorośli – wydaje się z entuzjazmem kibicować temu układowi, zastanawiając się kto kogo rzucił i dlaczego. W normalnych realiach małej miejscowości, gdzie plotka to potężny oręż, taki nauczyciel natychmiast stałby się wrogiem publicznym numer jeden. A ja wciąż nie rozumiem jak tam może rodzić się szczere uczucie jeśli jedno nie ufa drugiemu – a dość istotne sekrety przed sobą ukrywają.
Do tej wybuchowej mieszanki dochodzi Maurycy – nowa postać, wokół której buduje się dziwaczną tajemnicę. Wprowadzony z pompą, uszczypliwy i irytujący chłopak, który natychmiast zawiera z Ted układ: on daje jej zadania, a ona broni go przed łobuzami. Postać Maurycego, kreowana jest na chodząca czerwoną flagę, zwłaszcza po ich dziwnym spotkaniu na cmentarzu… a o dziwo wychodzi on na najbardziej normalną postać.
Swoją drogą, mama Tosi to jedna z nielicznych logicznie myśląca osoba. Zachowuje się jak autentyczny rodzic, choćby wtedy, gdy zwalnia córkę z pracy w salonie, słysząc, że dziewczynie brakuje czasu na naukę.
Reszta obsady z powodzeniem mogłaby wystąpić w parodii. Weles z mrocznego bóstwa staje się niedzielnym tatusiem, dla którego najwyższą formą przekupstwa są mecze Legii Warszawa. A południca Lucyna, dawna sympatia Witka, zachowuje się jak obrażony przedszkolak, zdradzając swoje wielkie plany ucieczki na hulajnodze, co przy jej demonicznej naturze i groźbie śmierci z rąk Welesa jest zwyczajnie groteskowe.
Niskie loty i suchary wujka z wesela
Pod kątem warsztatowym autorka niestety znów nie potrafi odnaleźć właściwego balansu. Próby rozładowania cięższych fragmentów humorem przypominają żarty rubasznego wujka na weselu – bywają dwuznaczne, sprośne i zostawiają czytelnika z poczuciem niesmaku (tak, znowu odwołuje się do sceny na cmentarzu). Zamiast śmieszyć, po prostu wybijają z rytmu. Żarty sytuacyjne padają martwe, nie radząc sobie z przełamaniem ciężaru misji poszukiwawczych bądź przeciwnie całkowicie niszcząć budawny klimat.
Dodatkowo razi koszmarne wręcz marnotrawstwo potencjału. Ted ma pod ręką Czarusia, który jest dosłownie chodzącą encyklopedią na temat świata nadprzyrodzonego, ale zamiast wypytać go o świat demonów, używa go wyłącznie jako źródła informacji o Witku. Brak konsekwencji logicznej w prowadzeniu Ted sprawia, że po prostu przestajemy jej kibicować, a wymuszone plot twisty nie robią żadnego wrażenia, wywołując jedynie znużenie.
Mitologia Słowiańska zrównana z ziemią
Podobnie jak w pierwszej części, słowiańskość jest tutaj obecna wyłącznie jako wydmuszka i boli podwójnie. Autorka już na samym wstępie pozwala bohaterce otwarcie kwestionować i podważać sens istnienia starych bestiariuszy. Zrozumiałabym ten zabieg w pełni, gdyby potraktowano je jako wiedzę szczątkową, niepełną czy zdeformowaną przez stulecia. Ale odrzucenie ich w całości jako bujdy? To przecież podcina gałąź, na której ta książka i jej marketing w ogóle próbują siedzieć.
Robienie ze starożytnych demonów kapryśnych idiotów (albo wręcz osób po udarze) mija się z jakimkolwiek sensem. Zamiast tworzyć nowatorskie i intrygujące interpretacje dawnych wierzeń, po raz kolejny zrobiono tu z potężnych istot swego rodzaju karykatury, które gonią za bzdurami pokroju ligowych meczy czy wycieczek na hulajnodze. Naprawdę, jeśli pisarz nie ma ochoty trzymać się słowiańskiego kanonu i szanować jego mrocznej natury, powinien wykreować od zera własny, autorski panteon. A widać, że Modrzyńska miała na to potencjał i gdyby sama wykreowała boski panteon i całą mitologię wyszłoby jej to lepiej, a świat zyskałby na spójności.
Czy „Welesówna. Sekrety nieumarłych” dowiozła temat?
Drugi tom „Welesówny” to jazda bez trzymanki po wyboistej drodze złych decyzji, urwanych wątków i potężnego kryzysu logiki. Młodzieżówka ta zupełnie nie radzi sobie z powagą poruszanych przez siebie zagrożeń, zamieniając to, co miało być fascynującym urban fantasy z dreszczykiem, w ciąg słabych skeczy.
Dla kogo to jest? Chyba tylko dla absolutnych, zagorzałych wielbicieli obyczajowych, małomiasteczkowych dram, którym absolutnie nie przeszkadza nieetyczny wątek romantyczny oraz fakt, że mitologia służy tu wyłącznie do celów ozdobnych. Reszcie czytelników, szukającym sensownego wykorzystania słowiańskiego bestiariusza, stanowczo radzę odpuścić ten tytuł i zaoszczędzić sobie nerwów.