Pewnie też znasz to uczucie?
Upalne lato, weekendowy wyjazd nad jezioro z rodziną albo kumplami. Słońce wręcz pali, więc szukasz ukojenia w chłodnej wodzie. Śmiechy dzieciaków, jakiś zataczający się wujek na plaży i ty, który płyniesz coraz dalej od brzegu. Gdzieś na środku, gdzie znajdujesz chwilę spokoju bez chlapiących naokoło dzieciaków, nagle temperatura spada.
Coś smyra się po kostce. Obślizgłego. Wzdrygasz się. Szumi ci w uszach. Miałeś wrażenie jakby coś chwyciło twoją kostkę. Myślisz sobie, pewnie jakaś ryba albo wodorosty. Przecież nic strasznego nie kryje się pod taflą?
A co jeśli się mylisz?
Nasi przodkowie wierzyli, że na dnie jeziora czyha Utopiec.
W słowiańskim bestiariuszu niewiele jest istot, które budziłyby tak uniwersalny i uzasadniony strach. Woda od zawsze dawała życie, ale równie bezlitośnie potrafiła je odebrać. Dzisiaj przyjrzymy się demonom, które narodziły się z tego lęku. Ale świat się zmienił, a wraz z nim zmieniły się istoty, które w nim żyją. Dziś utopce dzielą się na dwa zupełnie różne gatunki. A jeden z nich być może siedział wczoraj obok ciebie na plaży.
Stara Gwardia – Utopiec z dna jeziora
Zacznijmy od tego, co znamy z legend i ludowych wierzeń. Tradycyjne utopce to te, które zamieszkują najciemniejsze, najzimniejsze głębiny jezior, zdradliwych rzek i zapomnianych bagien od setek lat. To istoty, które dawno temu zatraciły resztki swojego człowieczeństwa.
Jak powstawały?
Utopcem nie stawał się byle kto. Zazwyczaj była to dusza samobójcy, człowieka, który utonął tragiczną śmiercią, lub kogoś, kto za życia nosił w sobie tyle mroku, że po śmierci woda nie chciała go oddać ziemi. W odróżnieniu od Wodnika, który był potężnym duchem, prawowitym „panem wód” i władcą całego akwenu, utopiec był raczej tragicznym bytem niższego rzędu, przeklętym topielcem uwięzionym w swoim wodnym grobowcu.
Te prastare istoty wyglądają dokładnie tak, jak opisują to babcine bajki. Są groteskowe, napuchnięte od stuleci spędzonych w wodzie. Mają nienaturalnie duże głowy, zielonkawą lub siną skórę, która przypomina śliskie błoto, i długie, rzadkie włosy, do złudzenia przypominające gnijące glony. Nie wychodzą na ląd. Siedzą w ciemnościach, wśród mroków wody, i czekają. Czekają na lekkomyślnych pływaków, wabiąc ich hipnotyzującym głosem, iluzją skarbu na dnie, albo po prostu chwytając za nogę z morderczą, demoniczną siłą, gdy ktoś wypłynie za daleko.
Świeża Krew – Życie po utonięciu
Ale jest też inna grupa. To bardziej współczesne utopce. Ludzie, którzy utonęli stosunkowo niedawno. Nie każdy topielec zasila szeregi starej gwardii. To zjawisko dotyczy tylko tych, których dusza została osobiście naznaczona przez Welesa, boga zaświatów. To ci, którzy mieli na ziemi niedokończone interesy, albo których wola przetrwania była tak potężna, że nawet woda zalewająca płuca nie zdołała zabić ich pragnienia życia. Weles pozwala im zostać. Ale wszystko ma swoją cenę.
Nowoczesne utopce nienawidzą Starej Gwardii. Brzydzą się tymi bezrozumnymi, napuchniętymi potworami z głębin i za wszelką cenę starają się zachować swoje człowieczeństwo. Chcą żyć w zgodzie z ludźmi, wtapiać się w tłum. Zachować jakąś namiastkę tego kim byli, gdy żyli.
Na suchym lądzie prawie nie odróżnisz ich od zwykłego człowieka. Są tylko pewne drobne detale. Ich skóra zawsze wydaje się odrobinę chłodniejsza i bardziej wilgotna, jakby przed chwilą wyszli spod prysznica. Mają nieco szkliste spojrzenie. Ale najważniejszym znakiem rozpoznawczym są dziwne, symetryczne blizny na szyi. Ludzie myślą, że to ślady po wypadku lub oparzeniu. W rzeczywistości to skrzela, które na suchym powietrzu boleśnie przysychają i kurczą się, wyglądając jak blizny. Nowoczesny utopiec potrafi siłą woli ukryć błony pławne między palcami i schować ostre pazury.
Dopóki jest suchy, jest człowiekiem. Ale wystarczy, że zanurzy się w wodzie. Wtedy jego prawdziwa, demoniczna natura bierze górę. Blizny na szyi otwierają się z cichym sykiem, oczy zachodzą ciemną, mętną barwą, a postura staje się drapieżna.
Ratownicy z wyrokiem
Mają jednak poważne ograniczenie. Ich nowa, nadnaturalna fizjologia jest przekleństwem. Są uwiązani do zbiornika wodnego, w którym stracili życie. Nie mogą po prostu wsiąść w pociąg i wyjechać w góry. Kiedy oddalają się zbytnio od swojego jeziora czy rzeki, ich skóra zaczyna pękać, a płuca palą żywym ogniem. Muszą wracać. Muszą regularnie zanurzać się w toni, by przetrwać.
I tu dochodzimy do najbardziej fascynującej zmiany w ich naturze. Ponieważ są uwiązani do miejsca swojej śmierci, wielu z nich decyduje się zostać… strażnikami.
Pamiętają panikę, ból, uderzenie adrenaliny i moment, w którym woda odbierała im oddech. To trauma, której nie życzą nikomu. Dlatego często stają się nieformalnymi, a czasem nawet oficjalnymi ratownikami WOPR. Patrolują dzikie, niestrzeżone plaże, siedzą na wysokich wieżyczkach z lornetką w dłoniach, noszą czerwone szorty i gwizdki. Zawsze czujni. Obserwują pływaków, wściekając się na ludzką głupotę – na pijanych nastolatków skaczących na główkę do mętnej rzeki, na matki spuszczające z oczu swoje dzieci.
Jeśli zaczniesz tonąć na ich terenie, nowoczesny utopiec będzie pierwszym, który rzuci się na ratunek. W wodzie są szybsi niż jakikolwiek olimpijczyk. Wyciągną cię na brzeg, zanim zdążysz na dobre stracić przytomność, upewnią się, że wykrztusiłeś wodę, zbesztają cię od góry do dołu, a ty nawet nie zauważysz, że rozcięcia na ich szyi dziwnie pulsowały, kiedy płynęli w twoją stronę.
Kiedy mrok bierze górę
Nie dajcie się jednak zwieść. To wciąż są demony. Nawet ci najbardziej zasymilowani mają w sobie pierwiastek Nawii, a ich dusza należy do Welesa.
Z reguły są przyjaźni i pomocni. Ale posiadają niemal zwierzęcy, szósty zmysł do wyczuwania ludzkiego zepsucia. Jeśli do „ich” wody wejdzie osoba na wskroś zła – ktoś, kto krzywdzi słabszych, ma krew na rękach, lub jest napędzany czystym okrucieństwem – ratownicza etyka nowoczesnego utopca wyparowuje.
Wtedy budzi się w nich natura drapieżnika. Kiedy taki człowiek wypłynie za daleko, nowoczesny utopiec nie rzuci mu koła ratunkowego. Zamiast tego bezszelestnie wsunie się do wody, zamieniając w smukły, zabójczy cień. Złapie za kostkę ze stalowym uściskiem, wysunie pazury i bez mrugnięcia okiem ściągnie krzyczącą ofiarę w najczarniejsze głębiny. A potem wypłynie na powierzchnię, otrzepie mokre włosy, usiądzie z powrotem na swojej wieżyczce i spokojnie wpisze do raportu: „Kolejny nieszczęśliwy wypadek z powodu brawury”.
Dlatego następnym razem, gdy będziesz odpoczywać nad jeziorem i zauważysz ratownika, który nigdy nie zdejmuje koszulki, ma dziwne, podłużne blizny na szyi i patrzy na wodę z mieszanką nienawiści i tęsknoty… bądź dla niego miły. I pod żadnym pozorem nie wchodź do wody, jeśli masz coś na sumieniu. Woda zmywa brud, ale zatrzymuje grzeszników.